Sztuczna inteligencja w ocenie zmian skórnych w mastocytozie

Pojawił się obiecujący lek w terapii rzadkiej choroby – mastocytozy, która między innymi manifestuje się zmianami skórnymi. Naukowcy z University of Basel po raz pierwszy wykorzystali sztuczną inteligencję do ilościowej oceny, w jakim stopniu terapia ta redukuje zmiany skórne.

Jak opisuje alergolog i dermatolog, profesor Karin Hartmann, dolegliwości pacjentów z mastocytozą można porównać do pieczenia i świądu odczuwanego po kontakcie z pokrzywą. W przebiegu tej choroby dochodzi do niekontrolowanego namnażania komórek tucznych. Komórki te uwalniają substancje, takie jak histamina, znane z reakcji alergicznych. W konsekwencji pojawiają się objawy takie jak świąd, pokrzywka oraz brunatne zmiany skórne. Chorobie towarzyszą również objawy ogólnoustrojowe, niewidoczne na skórze, w tym anafilaksja, bóle brzucha, niedokrwistość czy utrata masy ciała.

Badanie dotyczące zmian skórnych zostało zainicjowane przez University of Basel i przeprowadzone we współpracy z międzynarodowym konsorcjum badawczym oraz firmą Blueprint Medicines, która również współfinansowała projekt. Profesor Karin Hartmann, kierująca zespołem badawczym oraz pracująca w Department of Clinical Research i Department of Biomedicine, a także w University Hospital Basel, wraz z międzynarodowym zespołem analizowała wpływ leku awapratynib (avapritinib) na zmiany skórne w mastocytozie.

Wyniki opublikowano w Journal of the American Academy of Dermatology. W trakcie 24-tygodniowej obserwacji oceniano zmiany w powierzchni zajętej przez zmiany skórne. Uzyskane dane jednoznacznie wskazują, że powierzchnia zmian uległa zmniejszeniu, ich barwa uległa normalizacji, a liczba komórek tucznych w skórze istotnie spadła.

Regularna dokumentacja fotograficzna w warunkach standaryzowanych

W badaniu wzięło udział 212 uczestników. Oceniano zarówno subiektywne aspekty, takie jak nasilenie objawów i jakość życia, jak i obiektywne parametry, w tym liczbę komórek tucznych w biopsjach skóry. Kluczowym elementem analizy była ocena wielkości i koloru zmian skórnych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.

U 111 uczestników wykonywano regularne zdjęcia różnych obszarów ciała według ściśle określonego protokołu. Fotografie wykonywano zawsze na tym samym tle, z zachowaniem identycznej odległości od aparatu oraz w tych samych warunkach oświetleniowych. Dzięki temu uzyskano porównywalny materiał obrazowy w całym okresie badania.

Na tej podstawie specjaliści z zakresu informatyki opracowali algorytm zdolny do automatycznego rozpoznawania i zaznaczania zmian skórnych charakterystycznych dla mastocytozy. Pozwoliło to na precyzyjne wyliczenie powierzchni zmian w odniesieniu do całkowitej powierzchni skóry.

W praktyce oznaczało to, że u pacjentów otrzymujących leczenie powierzchnia zmian skórnych zmniejszyła się średnio o 36,6%.

Współpraca sztucznej inteligencji z dermatologami

Proces analizy nie odbywał się wyłącznie automatycznie. Profesor Hartmann wraz z trzema doświadczonymi dermatologami aktywnie uczestniczyła w walidacji wyników, przekazując informacje zwrotne dotyczące identyfikowanych przez algorytm zmian.

Jak podkreśla badaczka, sztuczna inteligencja miała trudności z odróżnieniem niektórych zmian, takich jak znamiona barwnikowe od typowych brunatnych zmian skórnych w mastocytozie. Właśnie dlatego współpraca między lekarzami a systemem AI okazała się kluczowa.

Zdaniem Hartmann takie podejście stanowi istotny krok naprzód – umożliwia znacznie bardziej precyzyjną ocenę zmian skórnych, szczególnie tych drobnych, które są trudne do wiarygodnej oceny wyłącznie na podstawie oględzin klinicznych.

Ograniczenia i przyszłość zastosowań AI w dermatologii

Pomimo obiecujących wyników, sztuczna inteligencja nie jest w stanie zastąpić lekarza. Jak zaznacza Hartmann, dermatologia opiera się na wielozmysłowej ocenie pacjenta – obejmującej nie tylko oglądanie, ale również badanie palpacyjne skóry, co pozwala wykryć zmiany wyniosłe czy naciekowe. Tego rodzaju oceny AI obecnie nie jest w stanie przeprowadzić.

Jednak w badaniach klinicznych, gdzie kluczowa jest precyzyjna i powtarzalna kwantyfikacja zmian skórnych, sztuczna inteligencja może stanowić niezwykle wartościowe narzędzie wspomagające.

Awapratynib jest już zatwierdzony do stosowania u pacjentów z bardziej zaawansowaną postacią mastocytozy. W przyszłości narzędzia oparte na AI mogą znaleźć zastosowanie także w ocenie innych chorób dermatologicznych.

Źródło: Journal of the American Academy of Dermatology, Avapritinib improves cutaneous involvement in patients with indolent systemic mastocytosis: Results from the randomized, phase 2, interventional PIONEER study
DOI: http://dx.doi.org/10.1016/j.jaad.2026.02.025