Tadalafil stosowany w objawach przerostu prostaty a ryzyko chorób oczu

Tadalafil, lek stosowany zarówno w zaburzeniach erekcji, jak i w łagodzeniu objawów ze strony dolnych dróg moczowych związanych z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego, może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem jaskry oraz nadciśnienia ocznego. Autorzy dużego badania obserwacyjnego podkreślają jednak, że jego wyniki nie dowodzą związku przyczynowego i nie stanowią podstawy do automatycznego odstawiania leku.

W artykule:

• Tadalafil i jego zastosowanie w leczeniu objawów łagodnego rozrostu gruczołu krokowego
• Możliwy wpływ inhibitorów PDE5 na narząd wzroku
• Założenia i populacja wielonarodowego badania kohortowego
• Ryzyko jaskry, nadciśnienia ocznego i rozpoczęcia leczenia okulistycznego
• Ograniczenia badania i znaczenie obserwacyjnego charakteru analizy
• Znaczenie kontroli okulistycznej podczas długotrwałej terapii

Tadalafil w leczeniu objawów ze strony dolnych dróg moczowych

Tadalafil, znany również pod nazwą handlową Cialis, jest lekiem wykorzystywanym przede wszystkim w leczeniu zaburzeń erekcji. Może być jednak stosowany również u mężczyzn z objawami ze strony dolnych dróg moczowych, które towarzyszą łagodnemu rozrostowi gruczołu krokowego. Do takich objawów należą między innymi naglące parcie na mocz, zwiększona częstość oddawania moczu oraz inne dolegliwości związane z utrudnionym opróżnianiem pęcherza.

W tym wskazaniu tadalafil jest zwykle podawany codziennie i przez dłuższy czas. To odróżnia ten sposób leczenia od doraźnego stosowania leku w zaburzeniach erekcji i sprawia, że szczególnego znaczenia nabiera ocena bezpieczeństwa terapii wielomiesięcznej lub wieloletniej.

Jak wynika z dużego badania porównawczego opublikowanego online w British Journal of Ophthalmology, długotrwałe stosowanie tadalafilu w leczeniu objawów związanych z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego może być powiązane ze zwiększonym ryzykiem jaskry, nadciśnienia ocznego oraz konieczności rozpoczęcia leczenia przeciwjaskrowego.

Inhibitory PDE5 a zdrowie oczu

Tadalafil, podobnie jak sildenafil, należy do inhibitorów fosfodiesterazy typu 5, określanych skrótem PDE5i. Leki z tej grupy oddziałują na szlak tlenku azotu i cyklicznego guanozynomonofosforanu, powodując rozkurcz mięśni gładkich oraz rozszerzenie naczyń krwionośnych.

Inhibitory PDE5 były wcześniej wiązane z różnymi zaburzeniami okulistycznymi, w tym ze schorzeniami nerwu wzrokowego oraz plamki żółtej, czyli centralnej części siatkówki odpowiedzialnej za ostre i szczegółowe widzenie. Dotychczasowe dane dotyczące możliwego związku tych leków z jaskrą pozostawały jednak niejednoznaczne i nie pozwalały na wyciągnięcie stanowczych wniosków.

Szczególnie ograniczona była wiedza na temat tadalafilu stosowanego codziennie w leczeniu objawów ze strony dolnych dróg moczowych. Autorzy badania postanowili zatem ocenić, czy długotrwałe stosowanie tego leku może być związane ze zwiększoną częstością rozpoznawania jaskry i nadciśnienia ocznego.

Dane prawie 74 tysięcy mężczyzn

Naukowcy wykorzystali zanonimizowane dane kliniczne pochodzące z TriNetX Analytics Network – Global Collaborative Network. Analizą objęto łącznie 73 854 mężczyzn w wieku co najmniej 40 lat.

Połowa uczestników otrzymywała tadalafil lub inny inhibitor PDE5 w leczeniu objawów ze strony dolnych dróg moczowych. Leki były przepisywane w okresie od stycznia 2012 roku do grudnia 2022 roku, a okres obserwacji mógł wynosić do pięciu lat. Drugą połowę stanowili mężczyźni, którym nie przepisywano preparatów z tej grupy.

Badacze porównali ryzyko wystąpienia:

• jaskry niezależnie od jej postaci,
• nadciśnienia ocznego,
• jaskry pierwotnej otwartego kąta,
• konieczności rozpoczęcia leczenia przeciwjaskrowego.

Obie grupy dopasowano pod względem wielu cech, które mogły potencjalnie wpływać na wyniki. Uwzględniono między innymi wiek, pochodzenie etniczne, palenie tytoniu, zaburzenia związane ze spożywaniem alkoholu, stosowane leki oraz choroby współistniejące.

W procesie dopasowywania brano pod uwagę między innymi choroby układu sercowo-naczyniowego, cukrzycę, choroby nowotworowe, hipercholesterolemię, zaburzenia czynności nerek, otyłość oraz przewlekłą obturacyjną chorobę płuc.

Wyższe ryzyko jaskry i nadciśnienia ocznego

Analiza zgromadzonych danych wykazała, że u mężczyzn, którym przepisywano tadalafil, ryzyko rozpoznania jaskry było o 22 proc. wyższe niż u mężczyzn, którzy nie otrzymywali tego leku.

W grupie stosującej tadalafil zaobserwowano również:

• o 32 proc. wyższe ryzyko nadciśnienia ocznego,
• o 33 proc. wyższe ryzyko jaskry pierwotnej otwartego kąta, będącej najczęstszą postacią jaskry,
• o 33 proc. wyższe prawdopodobieństwo rozpoczęcia leczenia przeciwjaskrowego.

Przedstawione wartości oznaczają wzrost ryzyka względnego. W komunikacie dotyczącym badania nie podano natomiast bezwzględnej liczby dodatkowych przypadków jaskry przypadających na określoną liczbę leczonych pacjentów. Z tego powodu na podstawie dostępnych danych nie można określić, jak duże było bezwzględne ryzyko powikłania u pojedynczego chorego.

Bardziej szczegółowa analiza wykazała, że obserwowane zależności utrzymywały się także wśród pacjentów, u których jaskrę rozpoznano w ciągu jednego, trzech lub sześciu miesięcy od rozpoczęcia terapii tadalafilem.

Związek między stosowaniem leku a analizowanymi punktami końcowymi obserwowano również konsekwentnie wśród pacjentów w wieku co najmniej 50 lat, u osób rasy białej oraz u mężczyzn z różnymi chorobami współistniejącymi uwzględnionymi w badaniu.

Badanie nie dowodzi związku przyczynowego

Autorzy wyraźnie podkreślili, że była to analiza obserwacyjna. Oznacza to, że wykazano statystyczny związek między przepisywaniem tadalafilu a częstszym rozpoznawaniem jaskry i nadciśnienia ocznego, ale nie udowodniono, że lek bezpośrednio powoduje te schorzenia.

Nawet rozbudowane dopasowanie grup pod względem wieku, chorób współistniejących, stosowanych leków i innych potencjalnie istotnych cech nie eliminuje możliwości występowania czynników zakłócających. Niektóre różnice między pacjentami leczonymi i nieleczonymi mogły nie zostać uwzględnione w dostępnych bazach danych.

Badacze nie mogli również uwzględnić wszystkich zmian zachodzących w czasie. Dotyczyło to między innymi modyfikacji farmakoterapii, rzeczywistego przestrzegania zaleceń przez pacjentów, przerw w stosowaniu tadalafilu oraz pojawiania się kolejnych chorób współistniejących podczas obserwacji.

Kolejnym ograniczeniem był skład etniczny populacji. Większość uczestników stanowili mężczyźni rasy białej, dlatego wyników nie można bezpośrednio uogólniać na wszystkie grupy etniczne.

Autorzy wskazali, że przewlekłe hamowanie fosfodiesterazy typu 5 może wpływać na fizjologię oka. Jest to jednak hipoteza wymagająca dalszych badań mechanistycznych. Na podstawie przedstawionej analizy nie można ustalić, jaki mechanizm biologiczny miałby odpowiadać za obserwowany wzrost ryzyka.

Znaczenie dla praktyki klinicznej

Wyniki badania nie oznaczają, że tadalafil jest przeciwwskazany u wszystkich pacjentów z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego. Nie stanowią również podstawy do samodzielnego przerywania terapii przez osoby przyjmujące lek.

Autorzy zwracają jednak uwagę na zasadność rozważenia wyjściowej oceny okulistycznej oraz regularnych kontroli podczas długotrwałego leczenia, zwłaszcza u pacjentów obciążonych dodatkowymi czynnikami ryzyka jaskry.

Szczególną ostrożność może uzasadniać występowanie:

• wcześniej rozpoznanej jaskry,
• nadciśnienia ocznego,
• jaskry w wywiadzie rodzinnym,
• wysokiej krótkowzroczności,
• konieczności wieloletniego stosowania tadalafilu.

W praktyce klinicznej decyzja o rozpoczęciu lub kontynuowaniu leczenia powinna uwzględniać nasilenie objawów urologicznych, spodziewane korzyści terapeutyczne, choroby współistniejące oraz indywidualne ryzyko okulistyczne. Pacjenci nie powinni odstawiać tadalafilu bez konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Do objawów wymagających pilnej oceny okulistycznej należą między innymi nagłe pogorszenie ostrości widzenia, ubytki pola widzenia, ból oka, zaczerwienienie oka, widzenie tęczowych obwódek wokół źródeł światła lub gwałtownie narastające zaburzenia widzenia. Objawy te nie są swoiste wyłącznie dla jaskry, ale wymagają szybkiej diagnostyki.

Potrzebne są dalsze badania

Wielonarodowe badanie kohortowe wskazuje na statystyczny związek między przepisywaniem tadalafilu z powodu objawów ze strony dolnych dróg moczowych a większą częstością rozpoznawania jaskry, nadciśnienia ocznego i jaskry pierwotnej otwartego kąta.

Ze względu na obserwacyjny charakter analizy wyniki nie pozwalają jednak stwierdzić, że tadalafil wywołuje jaskrę. Konieczne są dalsze badania, które pozwolą ocenić mechanizm biologiczny, zależność od dawki i czasu terapii, znaczenie bezwzględnego ryzyka oraz potencjalne różnice między poszczególnymi grupami pacjentów.

Dostępne dane przemawiają przede wszystkim za zwiększeniem czujności klinicznej. Wyjściowe badanie okulistyczne i okresowe monitorowanie zdrowia oczu mogą mieć szczególne znaczenie u mężczyzn z istniejącymi czynnikami ryzyka jaskry, którzy wymagają długotrwałej terapii tadalafilem.

Źródło: British Journal of Ophthalmology, Risk of glaucoma among patients using tadalafil for lower urinary tract symptoms: a multinational cohort study.
DOI: https://doi.org/10.1136/bjo-2026-329957