TENS w fibromialgii: skuteczna redukcja bólu i zmęczenia potwierdzona badaniem klinicznym

Dodanie przezskórnej elektrycznej stymulacji nerwów (TENS, transcutaneous electrical nerve stimulation) do ambulatoryjnej fizjoterapii prowadzi do istotnej redukcji bólu wywoływanego ruchem oraz zmęczenia u pacjentów z fibromialgią. Co istotne, efekt ten utrzymywał się przez co najmniej sześć miesięcy – wynika z nowego badania przeprowadzonego przez zespół z University of Iowa Health Care.

Badanie, prowadzone przez Kathleen Sluka, PT, dr, stanowi pierwszą próbę oceny skuteczności TENS w warunkach rzeczywistej praktyki klinicznej. Wyniki opublikowane 27 marca w czasopiśmie JAMA Network Open wskazują, że TENS jest metodą bezpieczną, skuteczną, niedrogą i łatwo dostępną w leczeniu fibromialgii – przewlekłego zespołu bólowego charakteryzującego się uogólnioną bolesnością, tkliwością i zmęczeniem.

Jak podkreśla Sluka: „Jest to jedna z niewielu metod terapeutycznych, które bezpośrednio oddziałują na ból i zmęczenie wywoływane ruchem – czynniki stanowiące główne bariery w codziennym funkcjonowaniu pacjentów”.

TENS wykorzystuje niewielkie urządzenie wyposażone w elektrody samoprzylepne, które przekazują przez skórę impulsy elektryczne o niskim natężeniu, modulując przewodzenie bodźców bólowych. W badaniu wykazano, że efekt analgetyczny TENS był porównywalny, a w niektórych przypadkach nawet lepszy niż działanie leków zatwierdzonych przez FDA do leczenia fibromialgii.

Dodatkowo zaobserwowano znaczącą redukcję zmęczenia – objawu, dla którego obecnie brak skutecznych opcji terapeutycznych. „Fakt, że zaobserwowaliśmy wpływ także na zmęczenie, jest szczególnie istotny klinicznie” – zaznacza Sluka.

Fibromialgia jako złożony i trudny problem kliniczny

Fibromialgia dotyczy około 4–7% populacji i istotnie wpływa na funkcjonowanie fizyczne, poznawcze oraz jakość snu. Oprócz przewlekłego bólu charakterystycznym objawem jest uogólnione zmęczenie, które znacząco ogranicza codzienną aktywność pacjentów, w tym zdolność koncentracji i wykonywania podstawowych czynności.

Ćwiczenia fizyczne stanowią podstawę postępowania terapeutycznego w fibromialgii, jednak ich skuteczność bywa ograniczona przez nasilony ból i zmęczenie. Z tego względu badacze skoncentrowali się na redukcji bólu indukowanego ruchem, który stanowi istotną barierę dla wdrożenia efektywnego programu rehabilitacyjnego.

Przeniesienie badań do praktyki klinicznej

Zespół badawczy od wielu lat analizuje mechanizmy biologiczne działania TENS oraz optymalne parametry stymulacji. Wcześniejsze badania randomizowane wykazały skuteczność TENS w redukcji bólu ruchowego w warunkach kontrolowanych.

Nowe badanie Fibromyalgia TENS in Physical Therapy (FM-TIPS) zostało zaprojektowane w celu oceny skuteczności tej metody w warunkach rzeczywistych. Przeprowadzono je w 28 ośrodkach fizjoterapii ambulatoryjnej w sześciu systemach opieki zdrowotnej w regionie Midwest (USA). W badaniu uczestniczyło 384 pacjentów o zróżnicowanym wieku, poziomie wykształcenia i statusie socjoekonomicznym, z czego niemal połowa pochodziła z terenów wiejskich.

Placówki zostały losowo przydzielone do dwóch grup: fizjoterapia z TENS (PT-TENS) oraz sama fizjoterapia (PT). Uczestnicy grupy PT-TENS stosowali TENS przez dwie godziny dziennie przez sześć miesięcy – w jednym bloku czasowym lub w kilku krótszych sesjach. Elektrody umieszczano w okolicy górnej i dolnej części pleców, a stymulację prowadzono przy użyciu mieszanej częstotliwości i maksymalnej tolerowanej intensywności.

Po 60 dniach odnotowano istotną redukcję bólu wywoływanego ruchem w grupie PT-TENS. Dodatkowo zaobserwowano zmniejszenie bólu spoczynkowego oraz zmęczenia – zarówno spoczynkowego, jak i związanego z ruchem. W grupie otrzymującej wyłącznie fizjoterapię nie odnotowano istotnych zmian w zakresie bólu ruchowego.

Efekt terapeutyczny był zależny od dawki – najlepsze wyniki uzyskali pacjenci stosujący TENS codziennie przez 60 dni.

Trwałość efektu i wysoka akceptacja terapii

W przeciwieństwie do wielu leków przeciwbólowych, których skuteczność może maleć w wyniku rozwoju tolerancji, TENS utrzymywał swoją skuteczność w czasie.

Po osiągnięciu głównego punktu końcowego (dzień 60), pacjentom z grupy PT również udostępniono urządzenia TENS. W kolejnych czterech miesiącach wszyscy uczestnicy kontynuowali udział w badaniu. Wprowadzenie TENS w tej grupie również przyniosło porównywalne korzyści kliniczne.

Łącznie 80% pacjentów uznało TENS za pomocny, a po sześciu miesiącach 80% nadal stosowało tę metodę co najmniej raz w tygodniu. Ponad 70% uczestników deklarowało poprawę samopoczucia po zastosowaniu terapii.

TENS jako element terapii skojarzonej

Autorzy podkreślają, że TENS nie powinien być stosowany jako jedyna forma leczenia, lecz jako komponent kompleksowego postępowania obejmującego fizjoterapię oraz farmakoterapię.

Jak zaznacza Dana Dailey, PT, dr: „TENS stosowany samodzielnie nie przyniesie takich samych korzyści. Jednak jako element terapii skojarzonej zapewnia dodatkowy efekt przeciwbólowy i przeciwzmęczeniowy”.

Fibromialgia wymaga wielokierunkowego podejścia terapeutycznego. Wyniki badania sugerują, że TENS może stanowić szczególnie wartościowe narzędzie wspomagające, umożliwiające pacjentom samodzielne zarządzanie objawami, zwłaszcza bólem i zmęczeniem związanym z aktywnością.

Źródło: JAMA Network Open, Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation and Pain With Movement in People With Fibromyalgia
DOI: http://dx.doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2026.2450