Terapia edycji genów wykazuje wysoką skuteczność w ciężkiej postaci anemii sierpowatej

Nowe wyniki badania klinicznego wskazują na bardzo obiecujące efekty zastosowania terapii opartej na edycji genów u pacjentów z ciężką postacią anemii sierpowatej (sickle cell disease, SCD) – choroby genetycznej krwi, dla której dostępne opcje leczenia przyczynowego są nadal ograniczone.

Badanie przeprowadzono w ramach wieloośrodkowego projektu RUBY Trial, a jego wyniki opublikowano w czasopiśmie New England Journal of Medicine. Wśród najbardziej spektakularnych rezultatów odnotowano fakt, że 27 z 28 pacjentów nie doświadczyło bolesnych kryzysów sierpowatokrwinkowych po zastosowaniu terapii, osiągając stan określany przez klinicystów jako „czynnościowe wyleczenie”.

Mechanizm działania terapii reni-cel

W badaniu zastosowano eksperymentalną, jednorazową terapię komórkową opartą na edycji genów – renizgamglogene autogedtemcel (reni-cel). Terapia ta polega na modyfikacji autologicznych krwiotwórczych komórek macierzystych pacjenta w celu korekty mutacji odpowiedzialnej za rozwój choroby.

Mechanizm działania opiera się na zwiększeniu ekspresji hemoglobiny płodowej (HbF), która zapobiega deformacji erytrocytów do charakterystycznego kształtu sierpa. W efekcie dochodzi do poprawy całkowitego poziomu hemoglobiny oraz redukcji powikłań klinicznych związanych z chorobą.

Jak podkreśla dr Rabi Hanna, kierujący badaniem i przewodniczący Pediatric Hematology – Oncology & Blood and Bone Marrow Transplant Division w Cleveland Clinic Children’s, zastosowanie technologii CRISPR/Cas12a wiąże się z istotną przewagą nad klasycznym przeszczepieniem szpiku kostnego: brak ryzyka odrzutu przeszczepu. Terapia autologiczna eliminuje konieczność poszukiwania zgodnego dawcy oraz ogranicza powikłania immunologiczne.

Przebieg procedury terapeutycznej

Proces terapeutyczny obejmował kilka etapów. Najpierw pobierano od pacjentów krwiotwórcze komórki macierzyste, które następnie poddawano modyfikacji genetycznej ex vivo. Kolejnym etapem była chemioterapia kondycjonująca, mająca na celu eliminację istniejących komórek szpiku i przygotowanie miejsca dla zmodyfikowanych komórek. Ostatecznie skorygowane komórki były reinfundowane do organizmu pacjenta.

W badaniu uczestniczyło 28 pacjentów, z czego czterech było leczonych w Cleveland Clinic Children’s.

Wyniki kliniczne i hematologiczne

Uzyskane wyniki wskazują na szybkie i trwałe efekty terapii. U większości pacjentów regeneracja kluczowych populacji komórek krwi następowała w ciągu jednego miesiąca od leczenia. Po sześciu miesiącach średni poziom całkowitej hemoglobiny wzrósł z 9,8 g/dL przed terapią do 13,8 g/dL, osiągając wartości zbliżone do obserwowanych u osób zdrowych.

Średni poziom hemoglobiny płodowej wyniósł 48,1%, a uzyskane wartości pozostawały stabilne w czasie obserwacji, co sugeruje trwałość efektu terapeutycznego.

Znaczenie kliniczne w kontekście patofizjologii SCD

Anemia sierpowata jest dziedziczną chorobą hemoglobinopatii, w której erytrocyty przyjmują patologiczny, sierpowaty kształt. W przeciwieństwie do prawidłowych, elastycznych krwinek czerwonych, komórki te są sztywne, łatwo ulegają hemolizie i mają tendencję do agregacji, co prowadzi do zatorów w mikrokrążeniu.

Konsekwencją są epizody silnego bólu, uszkodzenia narządowe (w tym wątroby i serca) oraz skrócenie oczekiwanej długości życia – średnio do czwartej dekady życia. Dotychczas jedyną metodą potencjalnie prowadzącą do wyleczenia pozostawał przeszczep szpiku kostnego, który jednak wiąże się z istotnym ryzykiem i ograniczoną dostępnością odpowiednich dawców.

Znaczenie ośrodka Cleveland Clinic

Cleveland Clinic prowadzi wyspecjalizowany ośrodek leczenia pacjentów z anemią sierpowatą, obejmujący zarówno dzieci, jak i dorosłych. Oferuje on kompleksową opiekę, obejmującą zarówno leczenie, jak i wsparcie na wszystkich etapach życia chorego.

Badanie RUBY Trial jest sponsorowane przez Editas Medicine.

Źródło: New England Journal of Medicine, CRISPR-Cas12a–mediated editing of HBG1 and HBG2 promoters to treat SCD
DOI: http://dx.doi.org/10.1056/NEJMoa2415550