Terapia limfocytami T i nowe biomarkery w prewencji nefropatii BKV po przeszczepie nerki

Zespół badawczy z Medycznego Uniwersytetu w Hanowerze (MHH) prowadzi projekt stopBKV, którego celem jest identyfikacja biomarkerów pozwalających na wczesną diagnostykę oraz prognozowanie ciężkiego zapalenia nerek wywołanego przez wirusa BK (BKV), a także rozwój terapii z zastosowaniem limfocytów T dla pacjentów z osłabionym układem odpornościowym.

Kontekst kliniczny

Przeszczepienie nerki pozostaje najskuteczniejszym leczeniem schyłkowej niewydolności nerek, oferując wyższe szanse przeżycia i lepszą jakość życia w porównaniu z dializoterapią. Niestety, mniej niż jedna trzecia pacjentów kwalifikuje się do przeszczepu z powodu ograniczonej dostępności organów oraz ograniczonej żywotności przeszczepów. Powodem mogą być m.in. reakcje odrzutu – zarówno ostre, jak i przewlekłe – które wymagają leczenia immunosupresyjnego. Leki te osłabiają układ odpornościowy, zwiększając podatność na infekcje, w tym reaktywację utajonych patogenów, takich jak wirus BK.

Wirus ten występuje u większości ludzi w stanie utajonym, jednak u około 10% biorców przeszczepu nerki dochodzi do rozwinięcia się tzw. nefropatii BKV, która może doprowadzić do całkowitej utraty funkcji przeszczepionego narządu. Obecnie nie istnieją skuteczne biomarkery, które pozwalałyby przewidywać ryzyko takiej infekcji i monitorować jej przebieg.

Projekt stopBKV: nowoczesna diagnostyka i terapia

Zespół MHH, kierowany przez prof. dr. Wilfrieda Gwinnera i prof. dr. Christiana Hinze, korzysta z nowoczesnych metod biologii molekularnej, bioinformatyki oraz unikatowego rejestru nerkowego obejmującego dane kliniczne i próbki od ponad 1800 pacjentów po przeszczepieniu nerki. Badacze analizują biomarkery w moczu, które mogą odzwierciedlać różne przebiegi choroby oraz umożliwiać odróżnienie BKV-nefropatii od innych form uszkodzenia przeszczepu, jak odrzut immunologiczny.

Zastosowanie technologii takich jak spatial transcriptomics (przestrzenna transkryptomika) pozwala na analizę ekspresji RNA na poziomie pojedynczych komórek i określenie dokładnej lokalizacji zmian w strukturze nerki. Takie podejście pozwala uniknąć inwazyjnych biopsji, które nie zawsze dają jednoznaczne wyniki.

Terapia komórkami T: przeniesienie odporności

Drugim filarem projektu jest opracowanie i przetestowanie adoptacyjnej terapii limfocytami T specyficznymi dla wirusa BK. Zespół pod kierunkiem prof. dr Britty Eiz-Vesper i prof. dr Britty Maecker-Kolhoff bada, dlaczego niektórzy pacjenci po transplantacji są w stanie samodzielnie zwalczyć wirusa, a inni nie. Dla tej drugiej grupy potencjalnym rozwiązaniem jest przetoczenie wyizolowanych od zdrowych dawców żywych limfocytów T, które potrafią rozpoznawać i eliminować wirusa.

Terapia ta była już z powodzeniem stosowana przez zespół MHH w leczeniu infekcji wirusem Epsteina-Barr. Kluczową rolę odgrywa tu ogólnokrajowy rejestr dawców T-komórek alloCELL, zawierający dane HLA oraz informacje o liczbie pamięciowych limfocytów T specyficznych dla różnych wirusów. Dzięki temu możliwy jest szybki dobór zgodnych komórek T, nawet jeśli dawca nie jest spokrewniony z biorcą.

Personalizacja leczenia i przyszłe badania kliniczne

Celem końcowym projektu stopBKV jest stworzenie spersonalizowanego schematu diagnostyczno-terapeutycznego dla pacjentów po przeszczepieniu nerki z osłabioną odpowiedzią immunologiczną przeciwko wirusowi BK. Schemat ten, dostosowany indywidualnie do cech immunologicznych i wirusowych pacjenta, ma być gotowy do wdrożenia w przyszłych badaniach klinicznych. Projekt uzyskał wsparcie finansowe w wysokości miliona euro ze środków Ministerstwa Nauki i Kultury Dolnej Saksonii oraz Fundacji Volkswagena.

Źródło: Medizinische Hochschule Hannover