Test genetyczny pozwala przewidzieć skuteczność leków odchudzających GLP-1
Nowe spojrzenie na sytość: jak geny wpływają na skuteczność terapii odchudzającej
Naukowcy z Mayo Clinic opracowali test genetyczny, który może pomóc przewidzieć, jak pacjenci będą reagować na leki wspomagające odchudzanie, w tym analogi GLP-1.
Test opiera się na ocenie indywidualnej wartości CTS (calories to satiation) – czyli liczby kalorii potrzebnych, aby dana osoba poczuła się syta. To biologiczne kryterium okazuje się kluczowe dla powodzenia terapii. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie Cell Metabolism.
Zrozumieć mechanizmy sytości
Otyłość jest przewlekłą i złożoną chorobą, na którą cierpi ponad 650 milionów dorosłych na świecie. Wynika z interakcji czynników genetycznych, środowiskowych i behawioralnych. To tłumaczy, dlaczego pacjenci różnie reagują na interwencje terapeutyczne. Decyzje terapeutyczne wciąż jednak opierają się głównie na wskaźniku masy ciała (BMI), który nie odzwierciedla procesów biologicznych odpowiedzialnych za tycie i chudnięcie.
Zespół dra Andresa Acosty skoncentrował się na zjawisku sytości. W 2021 roku badacze zdefiniowali fenotypy otyłości, opisując różne wzorce jedzenia, np. osoby z tzw. „głodnym mózgiem”, które jedzą bardzo duże posiłki, oraz osoby z „głodnym jelitem”, które spożywają normalne porcje, ale częściej podjadają.
W obecnym badaniu przeanalizowano niemal 800 osób z otyłością, które poproszono o jedzenie do pełnego nasycenia (tzw. „Thanksgiving full”). Okazało się, że niektórzy przerywali posiłek po 140 kcal, a inni potrzebowali ponad 2000 kcal. Mężczyźni jedli średnio więcej niż kobiety, lecz różnice nie wynikały w pełni z masy ciała, wieku czy poziomów hormonów takich jak grelina i leptyna.
Rola genów
Badacze wykorzystali uczenie maszynowe, aby połączyć warianty 10 genów wpływających na regulację jedzenia w jeden wskaźnik nazwany CTS-GRS (Calories to Satiation Genetic Risk Score). Wynik można obliczyć na podstawie próbki krwi lub śliny i otrzymać spersonalizowaną ocenę progu sytości.
Dobór leczenia na podstawie genów
Następnie naukowcy zastosowali CTS-GRS w analizie badań klinicznych dwóch zatwierdzonych leków:
- fentermina-topiramat (Qsymia) – skuteczniejszy u osób z wysokim progiem sytości („głodny mózg”), pomaga kontrolować wielkość porcji,
- liraglutyd (Saxenda) – skuteczniejszy u osób z niskim progiem sytości („głodny jelitowo”), zmniejsza częstotliwość jedzenia i uczucie głodu.
Jak podkreśla dr Acosta: „Dzięki jednemu testowi genetycznemu możemy przewidzieć, kto odniesie największe korzyści z konkretnego leku. To oznacza bardziej efektywne i tańsze leczenie oraz lepsze wyniki zdrowotne pacjentów”.
Obecnie trwają badania nad semaglutydem (Ozempic, Wegovy), a naukowcy planują rozszerzenie testu o dane z mikrobiomu i metabolomu. W przyszłości możliwe będzie także przewidywanie ryzyka działań niepożądanych, takich jak nudności czy wymioty.
Technologia CTS-GRS została skomercjalizowana we współpracy z Phenomix Sciences i jest już stosowana w 300 klinikach w USA.
Źródło: Cell Metabolism, „Genetic and physiological insights into satiation variability predict responses to obesity treatment”
DOI: https://doi.org/10.1016/j.cmet.2025.05.008
