Testosteron pod lupą: dlaczego nie jest prostym wskaźnikiem zdrowia

Związek między poziomem testosteronu a dobrostanem jest znacznie słabszy, niż powszechnie się uważa. Choć istnieją wyraźne powiązania zdrowotne, wyższe stężenie testosteronu nie zawsze przekłada się na lepsze samopoczucie – wynika z rozprawy doktorskiej przygotowanej na University of Gothenburg.

Zainteresowanie testosteronem znacząco wzrosło w ostatnich dekadach. Coraz częściej mężczyźni zgłaszają się po pomoc medyczną z powodu zmęczenia lub obniżonego nastroju, przypisując te objawy niedoborowi tego hormonu. Jednak rzeczywisty obraz jego roli w organizmie jest znacznie bardziej złożony.

W celu analizy zależności pomiędzy poziomem testosteronu a stanem zdrowia wykorzystano dane z dużych badań populacyjnych prowadzonych w Stanach Zjednoczonych oraz Szwecji. Badanie koncentrowało się na zdrowiu mięśniowym, środowisku wewnętrznym organizmu oraz identyfikacji objawów, które mogą być bezpośrednio związane z poziomem testosteronu u mężczyzn.

„Najsilniejsze powiązania obserwujemy w zakresie problemów seksualnych – takich jak libido, erekcja czy sprawność seksualna – a także w przypadku niektórych dolegliwości mięśniowo-stawowych. Jednak nawet tutaj zależności są zaskakująco słabe w porównaniu z mężczyznami o prawidłowym poziomie testosteronu” – podkreśla Amar Osmancevic, lekarz oraz doktor zdrowia publicznego.

Zdrowie mięśni a stan zapalny

Zależność pomiędzy testosteronem a zdrowiem mięśni jest dobrze udokumentowana. Wyższe poziomy testosteronu wiążą się z większą masą mięśniową oraz – co szczególnie istotne – z niższą zawartością tłuszczu śródmięśniowego. Efekt ten jest najbardziej widoczny w obszarach o zwiększonej tendencji do odkładania tłuszczu, takich jak okolice brzucha, talii, dolnego odcinka kręgosłupa, bioder oraz mięśni klatki piersiowej.

„Zdrowie mięśni nie sprowadza się jedynie do ich objętości, lecz także jakości. Utrzymanie prawidłowego poziomu hormonów może zapobiegać zarówno zanikowi mięśni, jak i ich niekorzystnej przebudowie tłuszczowej, co ma kluczowe znaczenie dla metabolizmu i długowieczności” – zaznacza Osmancevic.

Interesującym wnioskiem jest również fakt, że większa masa mięśniowa u mężczyzn była powiązana z poziomem estradiolu – hormonu klasyfikowanego jako estrogen, choć obecnego również u mężczyzn. Z kolei wyższa zawartość tłuszczu w mięśniach wiązała się z poziomem białka transportującego hormony płciowe w krwiobiegu.

Niski poziom testosteronu korelował również ze zwiększonym poziomem stanu zapalnego, niezależnie od wieku i masy ciała. Nie chodzi tu o ostre infekcje, lecz o przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu, który stopniowo wpływa na funkcjonowanie organizmu.

„Dbanie o ogólny stan zdrowia i ograniczanie przewlekłego stanu zapalnego może być równie istotne dla równowagi hormonalnej, jak bezpośrednie próby zwiększania poziomu testosteronu” – dodaje badacz.

Zmęczenie i depresja – inne mechanizmy

Badania wskazują, że objawy takie jak zmęczenie czy depresja u mężczyzn nie wykazują jednoznacznego związku z niedoborem testosteronu. W takich przypadkach większe znaczenie mają inne czynniki.

„Nie należy nadmiernie koncentrować się na niespecyficznych objawach ani pojedynczym wyniku badania laboratoryjnego. Objawy takie jak zmęczenie czy obniżony nastrój wydają się wynikać z innych czynników niż niski poziom testosteronu – takich jak wiek, styl życia, choroby współistniejące czy ilość tkanki tłuszczowej trzewnej. To właśnie wiek i otyłość brzuszna wydają się silniej determinować przyszłe objawy niż wyjściowy poziom testosteronu” – podsumowuje Amar Osmancevic.

Rozprawa doktorska: Testosterone Levels in Men: Associations with Inflammation, Muscle Composition, and Hypogonadal Symptoms – Community-Based Studies
University of Gothenburg
DOI: https://doi.org/10.1111/cen.14930