The Lancet Oncology: Rak piersi pozostaje najczęstszym nowotworem u kobiet na świecie. Do 2050 roku liczba nowych zachorowań może przekroczyć 3,5 miliona rocznie

Rak piersi pozostaje najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym u kobiet na świecie. Pomimo postępów terapeutycznych, globalna liczba nowych przypadków ma wzrosnąć o jedną trzecią – z 2,3 mln w 2023 roku do ponad 3,5 mln w 2050 roku. Równocześnie przewiduje się 44-procentowy wzrost liczby zgonów – z około 764 tys. do 1,4 mln rocznie. Największe obciążenie będzie dotyczyć krajów o ograniczonych zasobach ochrony zdrowia. Takie wnioski płyną z obszernej analizy Global Burden of Disease Study Breast Cancer Collaborators, opublikowanej w The Lancet Oncology.

Autorzy podkreślają, że prowadzenie zdrowego stylu życia – niepalenie tytoniu, regularna aktywność fizyczna, ograniczenie spożycia czerwonego mięsa oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała – mogłoby zapobiec ponad jednej czwartej utraconych lat zdrowego życia związanych z chorobą i przedwczesną śmiercią z powodu raka piersi na świecie.

Jak wskazuje główna autorka, Kayleigh Bhangdia z Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), University of Washington, w krajach o wysokich dochodach kobiety zazwyczaj korzystają z badań przesiewowych, szybszej diagnostyki i kompleksowego leczenia. Tymczasem narastające obciążenie chorobą przesuwa się w kierunku krajów o niskich i niższych średnich dochodach, gdzie rozpoznania stawiane są częściej w zaawansowanych stadiach, dostęp do terapii jest ograniczony, a śmiertelność wyższa.

Globalne i regionalne nierówności w obciążeniu chorobą

Analiza obejmuje dane z populacyjnych rejestrów nowotworowych, systemów rejestracji zgonów oraz wywiadów z rodzinami kobiet zmarłych na raka piersi. Badanie dostarcza zaktualizowanych szacunków globalnych, regionalnych i krajowych dla 204 państw i terytoriów w latach 1990–2023, wraz z prognozami do 2050 roku. Oceniono także liczbę lat zdrowego życia utraconych z powodu choroby, niepełnosprawności i przedwczesnej śmierci.

W 2023 roku odnotowano 2,3 mln nowych przypadków raka piersi, z czego 73% (1,67 mln) w krajach o wysokich i wyższych średnich dochodach. W tym samym roku choroba spowodowała 764 tys. zgonów, przy czym 39% (300 tys.) miało miejsce w krajach o niskich i niższych średnich dochodach.

Po standaryzacji względem wieku najwyższe współczynniki zapadalności w 2023 roku obserwowano w krajach o wysokich dochodach – m.in. w Monako, Andorze, Francji, Niemczech i Irlandii (≥100 nowych przypadków na 100 tys. kobiet). Najniższe wartości odnotowano w Afganistanie, Somalii i Mozambiku (≤13/100 tys.). Jednocześnie w krajach o niskich dochodach standaryzowane współczynniki zapadalności wzrosły od 1990 roku średnio o 147%, podczas gdy w krajach wysokorozwiniętych pozostały względnie stabilne.

Jeszcze wyraźniejsze dysproporcje dotyczą śmiertelności. W latach 1990–2023 standaryzowane współczynniki zgonów w krajach o wysokich dochodach spadły średnio o 30% (do 16/100 tys.), natomiast w krajach o niskich dochodach niemal się podwoiły (do 24/100 tys.), co wskazuje na istotne różnice w dostępie do wczesnej diagnostyki i leczenia.

Globalna liczba lat zdrowego życia utraconych z powodu raka piersi wzrosła ponad dwukrotnie – z 11,7 mln w 1990 roku do 24 mln w 2023 roku. Kobiety z krajów o niskich i niższych średnich dochodach stanowią 27% nowych przypadków (ok. 628 tys.), lecz odpowiadają za ponad 45% całkowitego globalnego obciążenia w postaci utraconych lat zdrowia (niemal 11 mln lat).

Wzrost zachorowań wśród kobiet przed menopauzą

W 2023 roku u kobiet w wieku ≥55 lat rozpoznawano trzykrotnie więcej nowych przypadków raka piersi niż w grupie 20–54 lata (161 vs 50/100 tys.). Jednak od 1990 roku standaryzowane współczynniki zapadalności w młodszej grupie wiekowej wzrosły o 29%, podczas gdy wśród kobiet starszych pozostawały względnie stabilne. Może to odzwierciedlać zmiany w ekspozycji na czynniki ryzyka oraz różnice biologiczne między rakiem piersi przed- i pomenopauzalnym.

Znaczenie modyfikowalnych czynników ryzyka

W 2023 roku 28% globalnego obciążenia rakiem piersi (6,8 mln utraconych lat zdrowia) wiązało się z sześcioma potencjalnie modyfikowalnymi czynnikami ryzyka. Największy udział miało wysokie spożycie czerwonego mięsa (ok. 11% wszystkich utraconych lat zdrowia), następnie palenie tytoniu, w tym ekspozycja bierna (8%), hiperglikemia (6%), wysoki wskaźnik masy ciała (4%), a także nadmierne spożycie alkoholu i niska aktywność fizyczna (po 2%).

W latach 1990–2023 odnotowano istotny spadek obciążenia związanego z alkoholem (–47%) i paleniem tytoniu (–28%). W przypadku pozostałych czynników nie zaobserwowano porównywalnego postępu.

Autorzy podkreślają, że interwencje zdrowia publicznego ukierunkowane na redukcję otyłości, poprawę kontroli glikemii oraz promowanie zdrowych wzorców żywieniowych i aktywności fizycznej mają kluczowe znaczenie dla zahamowania wzrostu zachorowań w kolejnych dekadach.

Równość w dostępie do opieki onkologicznej

Nawet przy skutecznej prewencji miliony kobiet nadal będą chorować na raka piersi, co czyni likwidację luki terapeutycznej pilnym priorytetem. Autorzy wskazują, że zapewnienie równego dostępu do diagnostyki i leczenia w krajach o ograniczonych zasobach, inwestycje w nowe terapie oraz silne zaangażowanie polityczne są niezbędne, aby wszystkie kobiety miały porównywalne szanse przeżycia.

Podkreśla się także potrzebę obniżenia kosztów terapii oraz włączenia kluczowych świadczeń onkologicznych do systemów powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, co mogłoby ograniczyć ryzyko katastrofalnych wydatków zdrowotnych i poprawić wyniki leczenia.

Autorzy zaznaczają, że jakość danych, zwłaszcza w krajach o ograniczonych zasobach, pozostaje wyzwaniem. Brakuje szczegółowych informacji dotyczących stadium zaawansowania i podtypów biologicznych nowotworu, a analiza nie uwzględnia wpływu pandemii COVID-19 ani konfliktów zbrojnych. W komentarzu towarzyszącym publikacji prof. Yeon Hee Park z Sungkyunkwan University School of Medicine wskazuje, że brak danych dotyczących pochodzenia etnicznego i genetycznego ogranicza możliwość pełnej interpretacji różnic regionalnych, jednak badanie stanowi istotną podstawę dla globalnego planowania działań w zakresie kontroli nowotworów.

Źródło: The Lancet Oncology, Global burden of female breast cancer and forecasts to 2050
DOI: http://dx.doi.org/10.1016/S1470-2045(25)00730-2