Tornister nie jest głównym problemem. Co naprawdę obciąża plecy uczniów?

Nie tornister szkolny, lecz przede wszystkim niedostatek ruchu oraz coraz częstsze i długotrwałe korzystanie z tabletów, laptopów i smartfonów mogą stanowić największe obciążenie dla pleców dzieci i młodzieży. Deutsche Gesellschaft für Orthopädie und Unfallchirurgie (DGOU) zwraca uwagę, że znaczenie mają zarówno sposób noszenia plecaka, jak i pozycja ciała podczas korzystania z urządzeń elektronicznych oraz odpowiednia ilość codziennej aktywności fizycznej. Eksperci przedstawili zalecenia, które mogą pomóc ograniczyć ryzyko dolegliwości bólowych pleców w okresie szkolnym.

W artykule:

• Co według ekspertów najbardziej obciąża plecy dzieci i młodzieży?
• Pięć zasad dotyczących tornistra, plecaka i ekranów
• Jak prawidłowo dopasować i nosić tornister lub plecak?
• Dlaczego ruch jest ważny podczas dnia szkolnego?
• Jak ergonomicznie korzystać z tabletu i laptopa?
• Kiedy ból pleców powinien zostać skonsultowany z lekarzem?

Co najbardziej obciąża plecy dzieci i młodzieży?

Według Deutsche Gesellschaft für Orthopädie und Unfallchirurgie (DGOU) sam tornister szkolny nie jest najważniejszym czynnikiem obciążającym plecy uczniów. Eksperci zwracają większą uwagę na niedostatek aktywności fizycznej oraz coraz częstsze korzystanie z tabletów, laptopów i smartfonów.

Długotrwałe siedzenie, zwłaszcza z głową pochyloną do przodu podczas patrzenia na ekran tabletu lub smartfona, może zwiększać obciążenie szyi i pleców. Jednocześnie zbyt mała ilość ruchu ogranicza możliwości odpowiedniego wzmacniania mięśni grzbietu i tułowia.

Dr Jörn Dohle, zastępca prezesa DGOU, podkreśla, że dolegliwości bólowe pleców często pojawiają się wtedy, gdy dzieci i młodzież przez dłuższy czas patrzą na tablet lub smartfon z głową pochyloną do przodu, a jednocześnie zbyt mało ruszają się w życiu codziennym. Jako istotne elementy profilaktyki wskazuje aktywną drogę do szkoły – pieszo lub na rowerze – a także sport i zabawę po zakończeniu zajęć.

Pięć zasad DGOU dotyczących zdrowych pleców podczas nauki

Prawidłowo dopasuj tornister

Tornister powinien być dostosowany do wzrostu i budowy ciała dziecka, przylegać blisko do pleców oraz posiadać dobrze wyściełane szelki. Odpowiednie dopasowanie pozwala na bardziej równomierne rozłożenie obciążenia.

Używaj obu szelek

Tornister lub plecak powinien być noszony na obu ramionach. Noszenie ciężaru jednostronnie niepotrzebnie zwiększa obciążenie barków i kręgosłupa. DGOU wskazuje, że również w przypadku starszych uczniów plecak noszony na obu ramionach jest zazwyczaj korzystniejszym rozwiązaniem niż torba na jedno ramię.

Zabieraj tylko potrzebne rzeczy

Niepotrzebne książki i materiały powinny pozostawać w domu albo – jeśli istnieje taka możliwość – w szkolnej szafce. Cięższe przedmioty należy umieszczać możliwie blisko pleców.

Rób przerwy od ekranów

Podczas pracy z tabletem lub laptopem dzieci powinny regularnie wstawać, zmieniać pozycję ciała i odrywać wzrok od ekranu. Również smartfon nie powinien być przez długi czas używany w pozycji wymagającej silnego pochylenia głowy.

Korzystaj z tabletu na odpowiedniej wysokości

Tablet i laptop nie powinny być przez dłuższy czas używane na kolanach. Eksperci zalecają umieszczenie urządzenia na stole, regularne wstawanie i zmianę pozycji podczas nauki.

Dobrze dopasowany tornister nie musi być zagrożeniem dla pleców

Rodzice często koncentrują się przede wszystkim na masie tornistra. Według ekspertów DGOU z ortopedycznego punktu widzenia szczególne znaczenie ma jednak jego dopasowanie do wzrostu dziecka, przyleganie do pleców oraz noszenie z wykorzystaniem obu szelek.

Prof. Dr. Thomas Wirth, kierujący sekcją ortopedii i traumatologii dziecięcej i młodzieżowej DGOU, wskazuje, że ergonomicznie dopasowany tornister rozkłada obciążenie równomiernie i u zdrowych dzieci zasadniczo nie stanowi zagrożenia dla pleców. Ważne jest natomiast regularne dostosowywanie ustawienia szelek, ograniczanie zawartości do rzeczy rzeczywiście potrzebnych oraz – jeśli jest to możliwe – pokonywanie drogi do szkoły pieszo lub na rowerze.

Wraz z wiekiem zmienia się charakter obciążeń

U dzieci uczęszczających do szkoły podstawowej częściej stosowane są ergonomiczne tornistry. Starsi uczniowie częściej wybierają natomiast torby na ramię lub torby typu messenger. Jednocześnie zarówno w szkole, jak i w domu spędzają wiele godzin przed komputerami, tabletami i telefonami.

Prof. Wirth zwraca uwagę, że młodzież może nie doceniać obciążenia związanego z jednostronnym noszeniem torby oraz długotrwałym utrzymywaniem pochylonej pozycji ciała. Z tego powodu, jeśli to możliwe, także starsi uczniowie powinni korzystać z plecaka noszonego na obu ramionach.

Ruch powinien być stałym elementem dnia szkolnego

DGOU zaleca, aby aktywność fizyczna była możliwie naturalną i stałą częścią codziennego planu dnia dzieci i młodzieży. Znaczenie mogą mieć nawet proste rozwiązania, takie jak droga do szkoły pieszo lub na rowerze, korzystanie ze schodów zamiast windy czy aktywna zabawa podczas przerw.

Po zakończeniu nauki przeciwwagę dla wielogodzinnego siedzenia mogą stanowić zabawa ruchowa, gry z piłką, jazda na rowerze oraz sport. Podczas nauki dzieci powinny natomiast najpóźniej po około 30-45 minutach wstać, przeciągnąć się i zrobić kilka kroków.

W materiale DGOU przywołano również zalecenie World Health Organization (WHO), zgodnie z którym dzieci powinny każdego dnia podejmować co najmniej 60 minut aktywności fizycznej o umiarkowanej lub dużej intensywności.

Prof. Dr. Bernd Kladny, sekretarz generalny DGOU, podkreśla, że nie oznacza to konieczności codziennego uprawiania sportu wyczynowego. Najważniejsze jest regularne włączanie ruchu do codziennych czynności i systematyczne przerywanie długotrwałego siedzenia. Wiele krótkich okresów aktywności może łącznie wspierać prawidłowy rozwój układu ruchu.

Jak ergonomicznie korzystać z tabletu?

Tablety stały się elementem zajęć w wielu szkołach. Aby ograniczyć obciążenie szyi i pleców, urządzenie powinno być używane na stole i w razie potrzeby ustawione wyżej za pomocą odpowiedniej podpórki. Celem jest umieszczenie ekranu możliwie blisko wysokości wzroku, tak aby dziecko nie musiało stale pochylać głowy do przodu.

Pomocne może być również korzystanie z odpowiedniego rysika, jeśli pozwala on utrzymać bardziej swobodną pozycję podczas pracy. Eksperci zwracają uwagę także na możliwość podparcia przedramion na stole oraz konieczność regularnych przerw ruchowych.

Według prof. Kladnego to właśnie pozycja ciała podczas korzystania z tabletu ma istotne znaczenie dla obciążenia pleców. Ustawienie ekranu możliwie wysoko, podparcie przedramion oraz okresowe wstawanie pozwalają zmniejszyć obciążenie szyi i pleców.

Kiedy ból pleców wymaga oceny lekarskiej?

DGOU wskazuje, że bóle pleców u dzieci i młodzieży rzadko są spowodowane wyłącznie samym tornistrem. Znaczenie mogą mieć między innymi niedostatecznie rozwinięte mięśnie tułowia, zbyt mała ilość ruchu oraz długotrwałe siedzenie w niekorzystnej pozycji.

Eksperci zachęcają rodziców do włączania aktywności fizycznej do codziennego życia rodzinnego, na przykład poprzez aktywną drogę do szkoły, wspólne zajęcia rekreacyjne lub regularną aktywność sportową.

Jeżeli jednak ból pleców utrzymuje się przez kilka tygodni, narasta albo występuje również w spoczynku lub w nocy, według DGOU wskazana jest konsultacja ortopedyczna.

Źródło główne: Deutsche Gesellschaft für Orthopädie und Unfallchirurgie (DGOU), „Schulstart ohne Rückenschmerzen: Worauf es bei Schulranzen, Rucksack und Tablet ankommt”, materiał prasowy z 24 sierpnia 2026 r., opublikowany za pośrednictwem Informationsdienst Wissenschaft (idw).

Odniesienie wskazane w materiale prasowym: „Eine Epidemie der Ungleichheit: Jugendliche aus einkommensschwachen Familien tragen höheres Risiko in Bezug auf Adipositas, Bewegungsmangel und ungesunde Ernährung”.