Matki doświadczające depresji napotykają znaczne trudności w wielu obszarach rodzicielstwa – wynika z globalnego przeglądu systematycznego opublikowanego w lipcowym wydaniu Harvard Review of Psychiatry (wydawnictwo Lippincott, Wolters Kluwer). Depresja matczyna definiowana jest jako epizod dużej depresji (MDD), który pojawia się w trakcie ciąży lub rozwija się w ciągu 4 do 30 tygodni po porodzie.
Dr Tiago N. Munhoz, psycholog z Federal University of Pelotas w Brazylii, wraz z zespołem przeanalizował badania obserwacyjne z ostatniej dekady. W aż 97% z nich wykazano związek między depresją matczyną a negatywnymi praktykami rodzicielskimi. „Zrozumienie tej zależności jest kluczowe dla opracowania skutecznych metod psychologicznych i interwencji” – podkreślają autorzy.
Przegląd globalny bez ograniczeń językowych
Poprzedni przegląd systematyczny dotyczący związku między depresją u matek a rodzicielstwem obejmował dane jedynie do 2013 roku i ograniczał się do publikacji w języku angielskim. Zespół dr. Munhoza, by uzyskać aktualniejsze dane, przeszukał bazy MEDLINE/PubMed, SciELO, BVS, LILACS, Embase, Web of Science oraz PsycInfo, uwzględniając publikacje z lat 2013–2023. Do analizy włączono badania obserwacyjne, w których matki miały rozpoznanie MDD lub były przesiewowo badane pod kątem objawów depresyjnych w okresie poporodowym bądź w okresie dzieciństwa lub młodości ich dzieci.
Skupiono się wyłącznie na konkretnych praktykach rodzicielskich, pomijając badania dotyczące ogólnych stylów wychowawczych (np. autorytarny, pobłażliwy, zaniedbujący). Finalnie zakwalifikowano 29 artykułów – 27 w języku angielskim i 2 w portugalskim. Badania pochodziły z Europy i Azji Centralnej (10), Azji Wschodniej i Pacyfiku (6), Ameryki Łacińskiej i Karaibów (6), Ameryki Północnej (5) oraz Bliskiego Wschodu i Afryki (2). Osiem badań przeprowadzono w krajach o średnich dochodach, a jedno w kraju o niskich dochodach. W niektórych przypadkach analizowano nagrania interakcji matka-dziecko.
Depresja pogarsza więź z dzieckiem i zmniejsza wrażliwość rodzicielską
Czternaście badań analizowało jakość więzi między matką a niemowlęciem – wszystkie wykazały jej osłabienie w przypadku matek z depresją. W badaniach wykorzystujących Skalę Depresji Poporodowej Edynburską (EPDS) oraz Kwestionariusz Więzi Poporodowej (PBQ), wyższe wyniki w skali depresji korelowały z silniejszym zaburzeniem więzi. Cztery badania potwierdziły, że matki bez objawów depresyjnych tworzyły silniejsze relacje z dzieckiem niż kobiety z depresją lub objawami depresyjnymi w przeszłości.
Depresja matczyna była również związana z:
- obniżoną wrażliwością na potrzeby dziecka,
- mniejszym zaangażowaniem w codzienne interakcje i aktywności,
- spadkiem poczucia odpowiedzialności za opiekę nad dzieckiem,
- rzadszym uśmiechaniem się do dziecka, kontaktem fizycznym i interakcją,
- mniejszą przyjemnością z kontaktu z dzieckiem,
- nasileniem negatywnych emocji,
- większą wrogością,
- niespójnym karaniem,
- rozluźnieniem dyscypliny.
Jedno badanie przeprowadzone w USA, obejmujące 36 matek z niskim dochodem, nie wykazało istotnych powiązań między depresją a wrażliwością i pozytywnym nastawieniem do dziecka.
„Dotychczasowa literatura sugeruje, że interwencje łagodzące objawy depresji, oparte na terapii poznawczo-behawioralnej i technikach uważności, poprawiają relacje rodzic–dziecko i zmniejszają negatywne zachowania rodzicielskie” – przypominają autorzy. „Takie podejścia wspierają dobrostan matek i pozytywnie wpływają na funkcjonowanie całej rodziny.”
Źródło: Harvard Review of Psychiatry, Wolters Kluwer Health
