Witamina D a poród przedwczesny: wyniki analizy 15 506 ciąż
Retrospektywna analiza 15 506 ciąż wykazała, że kobiety rodzące przed 37., a szczególnie przed 32. tygodniem ciąży, miały niższe średnie stężenia 25-hydroksywitaminy D niż kobiety rodzące w terminie.
Niższe stężenie 25-hydroksywitaminy D [25(OH)D] u kobiet w ciąży było związane z wcześniejszym zakończeniem ciąży i większym prawdopodobieństwem porodu przedwczesnego – wynika z dużej retrospektywnej analizy danych z Medical University of South Carolina. Badacze przeanalizowali 15 506 ciąż, a największe różnice stężenia 25(OH)D obserwowano u kobiet, które rodziły przed 32. tygodniem ciąży. Autorzy podkreślają jednak, że badanie obserwacyjne nie pozwala wykazać związku przyczynowego ani stwierdzić, że suplementacja witaminy D sama w sobie zmniejsza ryzyko wcześniactwa.
W artykule:
- Analiza 15 506 ciąż w Medical University of South Carolina
- Jak oceniano status witaminy D i wiek ciążowy?
- Niższe 25(OH)D u kobiet rodzących przedwcześnie
- Związek utrzymywał się po uwzględnieniu części czynników zakłócających
- Dlaczego witamina D może mieć znaczenie w przebiegu ciąży?
- Czego badanie nie dowodzi i jakie ma ograniczenia?
Analiza 15 506 ciąż w Medical University of South Carolina
Badanie opublikowane w Journal of Perinatology przeprowadzili Anjali G. Borsum, Maya F. Andrade, Myla D. Ebeling, Jeffrey E. Korte, Donna D. Johnson, Roger B. Newman, Bruce W. Hollis i Carol L. Wagner. Autorzy byli związani z College of Medicine, Division of Neonatology, Department of Pediatrics, Shawn Jenkins Children’s Hospital, Department of Public Health Sciences oraz Division of Maternal Fetal Medicine, Department of Obstetrics and Gynecology w Medical University of South Carolina.
Podstawą pracy była retrospektywna analiza elektronicznej dokumentacji medycznej kobiet, które rodziły w Medical University of South Carolina i u których podczas ciąży oznaczono stężenie 25-hydroksywitaminy D. Zgodnie z opisem metod w publikacji naukowej dokumentację analizowano od stycznia 2016 roku do marca 2024 roku.
Spośród 27 215 zidentyfikowanych porodów kryteria analizy spełniło 15 506 kobiet, u których odnotowano co najmniej jeden pomiar 25(OH)D podczas ciąży. Do głównej analizy wykorzystywano pierwsze udokumentowane oznaczenie wykonane przed porodem.
Badacze wyłączyli między innymi kobiety uczestniczące w grupie eksperymentalnej badania suplementacji witaminą D oraz pacjentki z HIV lub chorobą nowotworową.
Jak oceniano status witaminy D i wiek ciążowy?
Stężenie 25(OH)D oznaczano metodą chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemową spektrometrią mas – LC-MS/MS. Jest to parametr wykorzystywany do oceny zaopatrzenia organizmu w witaminę D.
Autorzy analizowali 25(OH)D zarówno jako zmienną ciągłą, jak i według zdefiniowanych wcześniej progów: poniżej 10, 20, 30 i 40 ng/mL. Progi te odpowiadały wartościom stosowanym w piśmiennictwie dotyczącym odpowiednio ciężkiego niedoboru, niedoboru, niewystarczającego zaopatrzenia oraz wartości proponowanej przez część badaczy jako docelowa w okresie ciąży.
Jednocześnie autorzy zaznaczają, że około 40 ng/mL nie jest powszechnie uznanym, uniwersalnym progiem optymalnego stężenia 25(OH)D dla wszystkich ciężarnych. Dowody dotyczące takiej wartości pozostają niejednorodne i zależą między innymi od populacji oraz projektu badania.
Poród przedwczesny definiowano jako poród przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży, a bardzo przedwczesny jako poród przed ukończeniem 32. tygodnia.
Niższe 25(OH)D u kobiet rodzących przedwcześnie
W analizowanej kohorcie 13 451 porodów, czyli 86,9%, nastąpiło w 37. tygodniu ciąży lub później. U 1652 kobiet, czyli 10,7%, poród nastąpił pomiędzy 32. a 36. tygodniem, natomiast 385 porodów, czyli 2,5%, miało miejsce przed ukończeniem 32. tygodnia ciąży. Dla 18 kobiet brakowało danych umożliwiających przypisanie wieku ciążowego przy porodzie.
Średnie stężenie 25(OH)D malało wraz z wcześniejszym terminem porodu:
| Wiek ciążowy przy porodzie | Liczba kobiet | Średnie stężenie 25(OH)D |
|---|---|---|
| 37 tygodni lub później | 13 451 | 34,8 ± 17,3 ng/mL |
| 32-36 tygodni | 1652 | 31,3 ± 17,8 ng/mL |
| Przed 32. tygodniem | 385 | 26,2 ± 14,9 ng/mL |
W porównaniu z kobietami rodzącymi w terminie średnia różnica stężenia 25(OH)D w grupie porodów przedwczesnych wynosiła około -3,46 ng/mL (95% CI: od -4,54 do -2,38; p<0,0001). Jeszcze większą różnicę obserwowano w przypadku porodów przed 32. tygodniem ciąży: -8,56 ng/mL (95% CI: od -10,70 do -6,42; p<0,0001).
W całej kohorcie 6934 kobiety, czyli 44,8%, miały co najmniej jeden pomiar 25(OH)D poniżej 30 ng/mL, natomiast u 10 257, czyli 66,2%, odnotowano wartość poniżej 40 ng/mL.
Związek utrzymywał się po uwzględnieniu części czynników zakłócających
Autorzy nie ograniczyli analizy do prostego porównania średnich. Zastosowali wieloczynnikową regresję logistyczną, uwzględniając między innymi wiek matki, rasę lub pochodzenie etniczne oraz status ubezpieczenia. Również w tych modelach wyższe stężenie 25(OH)D pozostawało związane z niższymi szansami porodu przed 37. oraz przed 32. tygodniem ciąży.
Ma to znaczenie, ponieważ status witaminy D jest powiązany z wieloma cechami demograficznymi, środowiskowymi i społecznymi. Samo stwierdzenie niższego stężenia 25(OH)D w grupie kobiet rodzących przedwcześnie nie pozwalałoby więc jeszcze rozstrzygnąć, czy obserwowany związek nie wynika wyłącznie z innych różnic pomiędzy grupami.
Utrzymywanie się zależności po korekcie statystycznej wzmacnia obserwację, ale jej nie zamienia w dowód przyczynowości. Autorzy wprost wskazują, że nie można wykluczyć resztkowego wpływu czynników zakłócających, których nie udało się odpowiednio uwzględnić.
Dlaczego witamina D może mieć znaczenie w przebiegu ciąży?
Witamina D jest najbardziej znana z udziału w gospodarce wapniowo-fosforanowej i metabolizmie kostnym, jednak jej działanie biologiczne jest znacznie szersze. W ciąży szczególnie interesujące są potencjalne oddziaływania na układ immunologiczny, procesy zapalne i funkcjonowanie łożyska.
Autorzy publikacji wskazują, że jednym z biologicznie prawdopodobnych mechanizmów łączących status witaminy D z czasem trwania ciąży może być modulowanie odpowiedzi immunologicznej i szlaków zapalnych. Ciąża wymaga precyzyjnie regulowanej tolerancji immunologicznej wobec tkanek płodu oraz prawidłowego rozwoju i funkcjonowania łożyska. Zaburzenia tych procesów mogą uczestniczyć w patofizjologii części porodów przedwczesnych.
W pracy przywołano także dane mechanistyczne i transkryptomiczne sugerujące, że niedostateczne zaopatrzenie w witaminę D, zwłaszcza na wczesnym etapie ciąży, może wpływać na ekspresję genów i szlaki biologiczne związane z zapaleniem, rozwojem łożyska oraz procesami prowadzącymi do rozpoczęcia porodu.
Są to jednak mechanizmy biologicznie prawdopodobne, a nie procesy bezpośrednio udowodnione w omawianej retrospektywnej kohorcie. Badanie opierało się przede wszystkim na dokumentacji klinicznej, stężeniach 25(OH)D i wieku ciążowym przy porodzie.
Czego badanie nie dowodzi i jakie ma ograniczenia?
Najważniejszą kwestią w interpretacji wyników jest retrospektywny charakter badania. Autorzy wykazali związek pomiędzy niższym stężeniem 25(OH)D i wcześniejszym porodem, ale nie wykazali, że niedobór witaminy D jest bezpośrednią przyczyną porodu przedwczesnego.
Nie było to także randomizowane badanie suplementacji. Na podstawie przedstawionych wyników nie można więc stwierdzić, że podawanie witaminy D, zwiększenie jej dawki lub osiągnięcie konkretnego stężenia 25(OH)D zapobiegnie porodowi przedwczesnemu.
Do istotnych ograniczeń należał brak pełnych danych dotyczących niektórych potencjalnych czynników zakłócających. Niekompletne lub niedostępne były między innymi informacje dotyczące wskaźnika masy ciała matki, sposobu żywienia, przyjmowanej suplementacji oraz szczegółowych uwarunkowań społeczno-ekonomicznych.
Nie wykonywano również pomiarów 25(OH)D według jednolitego protokołu badawczego. Do analizy trafiały kobiety, u których lekarze z przyczyn klinicznych zlecili oznaczenie witaminy D. Oznacza to możliwość wystąpienia błędu selekcji i ogranicza możliwość prostego przeniesienia wyników na całą populację ciężarnych.
Różny był także moment ciąży, w którym wykonywano oznaczenie. Autorzy wykorzystywali pierwszą dostępną wartość 25(OH)D, ale pobrania nie odbywały się u wszystkich kobiet w tym samym tygodniu ciąży.
Badanie pochodzi ponadto z pojedynczego dużego ośrodka akademickiego w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych. Zależności zaobserwowane w tej populacji wymagają potwierdzenia także w innych regionach i systemach opieki zdrowotnej.
Co wyniki oznaczają dla praktyki klinicznej?
Praca dostarcza dużego zbioru danych z rzeczywistej praktyki klinicznej, zgodnych z wcześniejszymi obserwacjami wskazującymi na związek pomiędzy statusem witaminy D a czasem trwania ciąży. Szczególnie wyraźną różnicę stężenia 25(OH)D zaobserwowano u kobiet, które rodziły przed ukończeniem 32. tygodnia.
Nie oznacza to jednak, że na podstawie tej analizy można wyznaczyć uniwersalną wartość docelową 25(OH)D, zalecić rutynowe oznaczanie tego parametru wszystkim ciężarnym albo określić dawkę suplementacji zapobiegającą wcześniactwu. Kwestie te wymagają oceny w odpowiednio zaprojektowanych badaniach prospektywnych i randomizowanych.
Autorzy podsumowują, że niższe stężenia 25(OH)D były związane z krótszym czasem trwania ciąży i większymi szansami porodu przedwczesnego. Kolejnym etapem badań powinno być ustalenie, czy aktywna optymalizacja statusu witaminy D może rzeczywiście zmniejszać częstość porodów przedwczesnych, a jeżeli tak – które grupy pacjentek odnoszą z takiej interwencji największą korzyść.
Publikacja naukowa: Borsum AG, Andrade MF, Ebeling MD, Korte JE, Johnson DD, Newman RB, Hollis BW, Wagner CL. Maternal vitamin D status and preterm birth: an eight-year retrospective cohort study in the Southeastern United States. Journal of Perinatology. 2026;46:1300-1306.
DOI: 10.1038/s41372-026-02757-z
