Produkcja i wykorzystanie ponad 400 milionów ton plastiku rocznie zanieczyściły plaże, rzeki i nawet najgłębsze partie oceanów – sięgające do 11 000 metrów. Oprócz widocznych skutków środowiskowych plastik przyczynia się do zmian klimatycznych. Szacuje się, że produkcja plastiku generuje 1,8 miliarda ton gazów cieplarnianych rocznie. Coraz więcej dowodów naukowych sugeruje również, że obecność plastiku w codziennym życiu negatywnie oddziałuje na zdrowie człowieka.
Ogromna liczba cząstek plastiku odrywa się od zasłon, mebli, ubrań i innych przedmiotów, unosząc się w powietrzu, rozpuszczając w wodzie pitnej, przywierając do żywności i mogąc być wdychana, połykana lub mieć kontakt ze skórą. Naukowcy wykryli mikroplastiki we krwi, mózgu, łożysku, mleku matki, a także w ludzkich kościach.
Praca badawcza, związana z projektem finansowanym przez FAPESP i opublikowana w czasopiśmie Osteoporosis International, przeanalizowała 62 artykuły naukowe i wykazała, że mikroplastiki mogą szkodzić zdrowiu kości na różne sposoby. Jednym z przykładów jest ich zdolność do zaburzania funkcji komórek macierzystych szpiku kostnego poprzez stymulację powstawania osteoklastów – wielojądrzastych komórek odpowiedzialnych za resorpcję kości.
– Potencjalny wpływ mikroplastików na kości jest przedmiotem badań naukowych i nie można go bagatelizować. Na przykład badania in vitro na komórkach tkanki kostnej pokazały, że mikroplastiki zmniejszają żywotność komórek, przyspieszają ich starzenie i zmieniają proces różnicowania, a także nasilają stan zapalny – podkreśla Rodrigo Bueno de Oliveira, koordynator Laboratorium Badań nad Minerałami i Kośćmi w Nefrologii (LEMON) na Uniwersytecie Stanowym w Campinas (FCM-UNICAMP) w Brazylii.
Badania na zwierzętach wykazały, że przyspieszone starzenie osteoklastów może prowadzić do uszkodzeń mikrostruktury kości, dysplazji, osłabienia kości, deformacji, a nawet patologicznych złamań. – W tym badaniu zaobserwowane niekorzystne skutki kończyły się, co szczególnie niepokojące, zatrzymaniem wzrostu szkieletu u zwierząt – dodaje Oliveira.
Choć wpływ tych cząstek na mechanikę kości nie jest jeszcze w pełni poznany, dane sugerują, że ich obecność we krwi może zaburzać zdrowie układu kostnego. Szczególnie uderzające są wyniki wskazujące, że mikroplastiki mogą docierać do głębokich warstw tkanki kostnej, w tym szpiku, i potencjalnie zaburzać jego metabolizm.
Zespół Oliveiry rozpoczyna obecnie projekt badawczy, którego celem jest praktyczne sprawdzenie związku pomiędzy ekspozycją na mikroplastiki a nasilaniem się chorób metabolicznych kości. W modelach zwierzęcych naukowcy analizują m.in. wpływ mikroplastików na wytrzymałość kości udowych gryzoni.
Według International Osteoporosis Foundation (IOF) częstość złamań związanych z osteoporozą rośnie na całym świecie wraz ze starzeniem się populacji. Prognozuje się, że do 2050 roku liczba takich złamań zwiększy się o 32%.
– Poprawa jakości życia i zmniejszenie ryzyka powikłań kostnych, takich jak złamania, to priorytet w ochronie zdrowia. Wiemy już, że ćwiczenia fizyczne, zbilansowana dieta i leczenie farmakologiczne odgrywają kluczową rolę. Jednak mimo że choroby osteometaboliczne są dość dobrze poznane, istnieje luka w wiedzy dotyczącej wpływu mikroplastików na ich rozwój. Jednym z naszych celów jest zebranie dowodów, że mikroplastiki mogą być potencjalnym, kontrolowalnym czynnikiem środowiskowym tłumaczącym m.in. prognozowany wzrost liczby złamań – podsumowuje Oliveira.
Źródło: Osteoporosis International, „Effects of microplastics on the bones: a comprehensive review”
DOI: 10.1007/s00198-025-07580-4
