Związek między spożyciem żywności wysoko przetworzonej a niepłodnością u kobiet – nowe dane z badania NHANES

Kobiety spożywające mniejsze ilości żywności wysoko przetworzonej mają większe szanse na zajście w ciążę – wynika z najnowszego badania przeprowadzonego przez naukowców z McMaster University. Co istotne, obserwowana zależność utrzymywała się nawet po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, masa ciała, styl życia oraz inne parametry zdrowotne.

Badanie objęło ponad 2500 kobiet uczestniczących w National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) – amerykańskim programie badawczym łączącym wywiady, 24-godzinne wywiady żywieniowe oraz badania laboratoryjne. Pozwoliło to na szczegółową analizę sposobu odżywiania, danych demograficznych, stanu zdrowia oraz biomarkerów.

Różnice w sposobie żywienia kobiet z niepłodnością

Analiza wykazała wyraźne różnice w modelach żywieniowych pomiędzy kobietami zgłaszającymi niepłodność (definiowaną jako brak zajścia w ciążę po roku starań) a tymi, które nie doświadczały trudności z poczęciem.

Kobiety z niepłodnością spożywały większe ilości żywności wysoko przetworzonej – stanowiła ona średnio około 31% ich dziennego spożycia energii. Jednocześnie wykazywały niższą zgodność z zasadami diety śródziemnomorskiej, uznawanej za wzorzec zdrowego żywienia, bogatej w warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe oraz zdrowe tłuszcze.

Znaczenie stopnia przetworzenia żywności

Wyniki sugerują, że wpływ diety na zdrowie reprodukcyjne może wykraczać poza klasyczne parametry, takie jak kaloryczność czy masa ciała.

Jak podkreśla dr Anthea Christoforou z Department of Kinesiology, główna autorka badania: mechanizmy leżące u podstaw tej zależności mogą obejmować czynniki inne niż nadmiar energii czy otyłość, w tym ekspozycję na substancje chemiczne obecne w żywności wysoko przetworzonej.

Nawet jeśli podaż składników odżywczych wydaje się odpowiednia, dieta bogata w produkty wysoko przetworzone wiąże się z większym narażeniem na dodatki technologiczne oraz związki chemiczne powstające podczas produkcji i pakowania.

Rola związków chemicznych i zaburzeń hormonalnych

Żywność wysoko przetworzona często zawiera lub jest źródłem ekspozycji na związki takie jak ftalany, bisfenol A (BPA) czy akrylamid. Substancje te mogą przenikać do żywności z opakowań lub być obecne w wyniku procesów technologicznych.

Związki te są znane jako disruptory endokrynne, zdolne do zaburzania osi hormonalnej. Może to stanowić jeden z mechanizmów wyjaśniających obserwowany związek między spożyciem tej grupy produktów a obniżoną płodnością.

Dieta śródziemnomorska a płodność

W analizie wykazano również pozytywną zależność między stosowaniem diety śródziemnomorskiej a płodnością. Jednak efekt ten przestawał być istotny statystycznie po uwzględnieniu otyłości, co sugeruje, że korzystny wpływ tej diety może być w dużej mierze pośredniczony przez utrzymanie prawidłowej masy ciała i metabolizmu.

Skala efektu i znaczenie populacyjne

W pełni skorygowanych modelach statystycznych wyższe spożycie żywności wysoko przetworzonej było związane z około 60% niższym prawdopodobieństwem zajścia w ciążę. Należy jednak podkreślić, że badanie miało charakter przekrojowy, co oznacza, że wykazuje ono zależności statystyczne, a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Mimo to, biorąc pod uwagę powszechność spożycia żywności wysoko przetworzonej, nawet umiarkowane efekty na poziomie jednostki mogą mieć istotne konsekwencje zdrowotne w skali populacyjnej.

Znaczenie badań dla zdrowia kobiet

Autorzy zwracają uwagę, że niewiele badań koncentrowało się dotychczas na specyficznym dla kobiet pytaniu: w jaki sposób dieta wpływa na zdrowie reprodukcyjne.

Uzyskane wyniki wskazują, że sposób odżywiania może być istotnym i mierzalnym czynnikiem związanym ze zdolnością do zajścia w ciążę. Jeśli wpływ żywności wysoko przetworzonej obejmuje również szlaki hormonalne, implikacje kliniczne i zdrowotne mogą być znacznie szersze niż dotychczas zakładano.

Wpływ przetwarzania żywności wykracza poza skład odżywczy

Badanie wpisuje się w rosnący nurt badań wskazujących, że stopień przetworzenia żywności ma znaczenie niezależne od jej wartości odżywczej.

Procesy technologiczne mogą wpływać na żywność poprzez obecność związków chemicznych, zmiany strukturalne oraz wypieranie produktów naturalnych o działaniu ochronnym. W konsekwencji dieta oparta na produktach wysoko przetworzonych może oddziaływać na zdrowie w sposób wieloczynnikowy.

Implikacje praktyczne

Autorzy podkreślają, że nie chodzi o całkowite eliminowanie określonych produktów, lecz o świadome wybory żywieniowe. Preferowanie żywności o niskim stopniu przetworzenia oraz produktów o prostym, rozpoznawalnym składzie może ograniczać ekspozycję na potencjalnie szkodliwe czynniki.

Nawet niewielkie zmiany w tym kierunku mogą mieć znaczenie dla zdrowia reprodukcyjnego, choć mechanizmy biologiczne wymagają dalszych badań.

Źródło: Nutrition and Health, Ultra-processed food intake and Mediterranean diet adherence in relation to fertility status in U.S. women: Findings from NHANES 2013–2018
DOI: http://dx.doi.org/10.1177/02601060261433154