Żywność ultraprzetworzona pogarsza koncentrację nawet przy zdrowej diecie

Żywność ultraprzetworzona może istotnie pogarszać funkcje poznawcze, w szczególności zdolność koncentracji, niezależnie od ogólnej jakości sposobu odżywiania. Nowe badanie wskazuje również na związek między spożyciem takich produktów a czynnikami ryzyka demencji.

W artykule

• Związek między żywnością ultraprzetworzoną a funkcjami poznawczymi
• Wyniki badania populacyjnego w Australii
• Wpływ stopnia przetworzenia żywności na mózg
• Mechanizmy biologiczne leżące u podstaw obserwowanych efektów
• Znaczenie dla profilaktyki demencji

• Implikacje kliniczne i dietetyczne

Wpływ żywności ultraprzetworzonej na funkcje poznawcze

Nowe badanie przeprowadzone przez naukowców z Monash University, University of São Paulo oraz Deakin University wykazało, że dieta obfitująca w żywność ultraprzetworzoną (ultra-processed foods, UPFs) negatywnie wpływa na zdolność koncentracji oraz zwiększa ryzyko rozwoju demencji.

Wyniki opublikowane w czasopiśmie Alzheimer’s & Dementia: Diagnosis, Assessment & Disease Monitoring opierają się na analizie danych ponad 2100 dorosłych mieszkańców Australii w średnim i starszym wieku, u których nie stwierdzono demencji w momencie rozpoczęcia badania.

Nawet niewielki wzrost spożycia ma znaczenie

Analiza wykazała, że nawet niewielki, codzienny wzrost spożycia żywności ultraprzetworzonej wiąże się z mierzalnym pogorszeniem zdolności koncentracji, niezależnie od tego, czy dana osoba stosuje ogólnie zdrową dietę.

Jak podkreśla główna autorka badania, dr Barbara Cardoso z Department of Nutrition, Dietetics and Food oraz Victorian Heart Institute przy Monash University, zwiększenie udziału UPFs o 10% w diecie odpowiada mniej więcej dodaniu jednej standardowej paczki chipsów dziennie.

Każdy taki wzrost wiązał się z istotnym spadkiem wyników w testach oceniających uwagę wzrokową oraz szybkość przetwarzania informacji. Parametry te są kluczowe w ocenie funkcji wykonawczych mózgu.

Skala spożycia w populacji

Uczestnicy badania czerpali średnio około 41% dziennej energii z żywności ultraprzetworzonej, co jest wartością zbliżoną do średniej krajowej w Australii (42%). Oznacza to, że obserwowane efekty mają bezpośrednie znaczenie populacyjne.

Do żywności ultraprzetworzonej zaliczają się m.in. napoje gazowane, pakowane przekąski, dania gotowe oraz produkty o wysokim stopniu modyfikacji przemysłowej, pozbawione naturalnej struktury.

Znaczenie stopnia przetworzenia żywności

Jednym z kluczowych wniosków badania jest fakt, że negatywne skutki spożywania UPFs występują niezależnie od ogólnej jakości diety, w tym także u osób stosujących dietę śródziemnomorską.

Oznacza to, że sam stopień przetworzenia żywności stanowi niezależny czynnik ryzyka dla funkcji poznawczych.

Procesy technologiczne stosowane w produkcji żywności ultraprzetworzonej prowadzą do destrukcji naturalnej struktury produktów spożywczych oraz wprowadzania substancji potencjalnie szkodliwych, takich jak dodatki chemiczne, emulgatory czy sztuczne aromaty.

Potencjalne mechanizmy biologiczne

Autorzy badania sugerują, że obserwowane efekty mogą wynikać nie tylko z niedoboru składników odżywczych charakterystycznych dla zdrowej diety, ale również z bezpośredniego wpływu substancji powstających w procesie przetwarzania żywności.

Zaburzenia funkcji poznawczych mogą być związane m.in. z:

• przewlekłym stanem zapalnym
• stresem oksydacyjnym
• dysfunkcją bariery krew–mózg
• zmianami w mikrobiomie jelitowym

Związek z czynnikami ryzyka demencji

Wyższe spożycie żywności ultraprzetworzonej korelowało również ze zwiększoną częstością występowania modyfikowalnych czynników ryzyka demencji, takich jak nadciśnienie tętnicze czy otyłość.

Choć badanie nie wykazało bezpośredniego związku między spożyciem UPFs a utratą pamięci, pogorszenie koncentracji ma fundamentalne znaczenie dla wielu wyższych funkcji poznawczych, w tym uczenia się i rozwiązywania problemów.

Implikacje kliniczne i zdrowie publiczne

Wyniki badania wskazują na konieczność uwzględnienia stopnia przetworzenia żywności jako istotnego elementu oceny ryzyka poznawczego. Może to mieć znaczenie w opracowywaniu zaleceń dietetycznych ukierunkowanych na profilaktykę demencji i innych chorób neurodegeneracyjnych.

Z perspektywy klinicznej istotne jest nie tylko promowanie zdrowych wzorców żywieniowych, ale także ograniczanie spożycia produktów ultraprzetworzonych, nawet w ramach ogólnie dobrze zbilansowanej diety.

Źródło: Alzheimer’s & Dementia: Diagnosis, Assessment & Disease Monitoring, Ultra-processed food intake, cognitive function, and dementia risk: A cross-sectional study of middle-aged and older Australian adults
DOI: https://doi.org/10.1002/dad2.70335